Olentzeroren berpiztea: Ipar Euskal Herriko Ikastolen ekintzak

"Etorri nintzanen 1969an Baionara, joan nintzen Euskal Erakustokira eta egon nintzan Eugène Goyhenetche-kilan eta Haritschelhar-ekilan eta esan nien:

Hemen zer dezute Papa Noël-etik kanpo, nork ekartzen zituen  opariak eta zer dezute Eguberrikari ? Guk badugu Olentzero bat, zuek zer dezute ?

- Hemen ez dugu ezagutzen, Jesus Haurrak ekartzen du iranja bat edo xokoleta puxka batzu, bainan pertsonairik ez dugu zuek dezuten bezala
- Alta gurea  zaharra da
- Bai, bai, bai,  zaharra da bainan guk ez dugu holakorik

Orduan ikastolan Arrangoitzen nintzelarik esan nuen : "to, Olentzero, nik ezarri behar dut hemen, hau gurea da…"

Ikastolan lan egiten nuen egun guziez, eta anai arrebak hartzen nintuen ortzegun arratsaldean : kantu batzuk, dantza batzuk, olerkiak eta horrela erakusten nien eta multzo eder bat biltzen ginen. Trellu ere etortzen zen aberetaz edo xorietaz mintzatzera, diapositiba batzuekin eta horrela, Joan nintzen Ordiziara, erosi nintuen albarkak denendako, euskaldun jantziak, jantzi behar genuela euskaldun bezala denak eta  olentzeroak egin behar gintuela Arrangoitzen,  eta hori erakutsi behar giniela… Eta igande batez, 1971an, ausartu nintzen,  Gallastegiri esan nion :

Paperrak eginen dizkidazu esplikatuz Olentzero gure ikazkina  zer den, neguburuko gauzak direla ?

Egin zituen paper ttipi batzu, Olentzeroren kantu batzu erakutsi nizkien eta plazara joan ginen.

Arrangoitzeko lizatik atera zirenean jendeak, eta harrituta- Han ginen 50  bat Baionakoak, Arbonakoak, Biarritzekok, han ginen Arrangoitzeko plazan kantuz Olentzero.

Zer da hori ? Zer mamu ezarri digute hor ?

Paperrak banatu genituen

Handik urte batera, asto bat izan genuen, markesarena, astoaren gidaria Xan Etcheverria eta astoarekin batera beti ikastolako haur bat.  Astoarekin etorri ginen Baionara baina astoa hil zitzaigun eta gero traktur batekin ibiltzen ginen ezker eta eskuin, abendoaren igande guziez, Arrangoitzeko auzoak egiten genituen, haur bat olentzeroz jantzita....

Gero bazen oparien ixtorioa... Olentzerok argia ekartzen du, iguzkia ekartzen du.  Ikastolako burraso bati mintzatu nintzaion, Lehenik izan zen Housset, gero izan zen Sarosquy, eta gero Apesteguy. Atea jotzen zuen, burrasoak ematen zioten Olentzerori opari ttipi bat haurrari emateko. Egun hartan Biarritzekoek ekartzen zuten xokolatea, Arbonakoek bixkotxa, haskari goxo bat egiten genuen, olentzero etortzen zen  eta haur bakotxak opari bat bazuen. Hola ikasi zuten olentzero nor zen, opariak ekartzen dituela : argia, eguzkia, itxaropena, beti ideia sartu izan dut haurrei, barnean. Eta gero ikastolekin batera barreatu du olentzero, hemen, Euskal Herrian.

Olentzero egiten omen zen gerlatik landa errefuxiatuak etorri zirenean Hendaiara, elkarte batek, baina hor gelditu zen pixka bat elkartean, helduen arteko ixtoria. Baita ere Saran, baina hor gelditu zen, xoko ttipi batzuetan, besterik gabe."

Lekukoa(k): Libe Goñi Garate

Herria: Baiona

Artxibo-funtsa(k): Pirinio Atlantikoetako artxiboak

Bilduma: Euskal dantza

Elkarrizketatzailea(k): Terexa Lekumberri

Data: 2013-08-02

Iraupena: 0:04:46

Erreferentzia: 193-13

Baionako eta Ipar Euskal Herriko artxibotegiko kodea: 19 AV 908

Kanpo lotura: http://earchives.le64.fr/ead.html?id=FRAD064_IR0643&c=FRAD064_IR0643_de-910

Gaia(k): Pertsonaia oroigarriak, Ipuinak, mitoak eta istorioak, Seaska, Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioa


Eskubideak eta erabilpen baldintzak

© Pirinio Atlantikoetako Departamenduko artxiboak

Egile eskubide guziak erreserbatuak. Lekukotasun osoa Euskal kultur erakundeko egoitzan ikus daiteke, Uztaritzen (hitzordua hartuz, 0(33)5 59 93 38 70 telefonora deituz edo mezu bat idatziz kontsulta@eke.eus helbidera), baita ere Baionako eta Paueko Departamendu Artxibotegietako irakurgeletan, hor ere hitzordua hartuz (gehiago jakiteko: earchives.le64.fr).

Libe Goñi Garate

Libe Goñi Garatek aita nafartarra zuen eta ama gipuzkoarra (Zarauz). Aitaren sorterrian, Oteiza de la Solanan, sortua da 1947ko ekainaren 7an. Hiru urte dituenean, 1950an, familia Lazkaon plantatzen da. Ama errientsa dagoen eskola publiko berdinean hasten ditu ikasketak 1953tik 1957ra. Bigarren mailako ikasketak urrunago segitzen ditu, lehenik Ordizian (1957-1961), ondotik Donostian 1966 arte. Hemen sartzen da 1962an magisteritza eskolan ikastaldi praktikoak Elbira Zipitriaren ikastolan eta, batez ere, urte oso bat Karmele Esnalen ikastolan eginez. Hortik landa, Andoaingo ikastolaren zuzendaritza hartzen du bi urtez (1966-1967/1967- 1968). 1968ko irailan, ikastolan denbora erdiz arituz Iruñeko unibertsitatean sartzen da. 1969ko otsailan muga pasatzera bortxatua da baina ez da hortan etsitzen… Urte hortan berean iparraldeko lehen ikastolaren andereñoa bilakatzen da, lehenik Baionan eta gero Arrangoitzen, 1970ko urtarriletik goiti hain xuxen. Bere bizi profesional osoa ikastolen zerbitzuko ematen du, Baionara itzuliz 1980tik goiti eta Angelun iraganez azken urteak (2001-2007).

Libe Goni ikastolen sorreraren lekuko bizia da dudarik gabe. Horretaz gain, asko ekarri du ere kultura arloan, bereziki olentzeroren ohidura iparraldean gizarteratzen lagundu duelako ikastolen bidez besteak beste.

Libe ezkondu zenez 1971n, ama eta amatxi paregabea ere da.

CodeSyntax-ek garatua. Softwarea: Django.