Antoine Suhas

1885 - 1946 ( Arrangoitze )

Antoine Suhas, Arrangoitzen sortua 1885ko azaroaren 8an, istripuz hil zen 1946an, eiherazain izateaz gain egiten zuen postari (edo faktur) lanetan ari zelarik. Mathieu Suhas Bardoztarraren eta Sabine Doyharçabal Uztariztarraren semea.

1910ko ekainaren 4ean ezkondu zen Marie-Jeanne Daguerrekin eta 3 haur ukan zituzten. Bi, gerla aitzin sortuak Arrangoitze Errotahandian, Marguerite (1911-2004) eta Martin (1912-2002), eta hirugarrena, Jean-Baptiste, gerla ondoan.

Soldadoaren eta gerlako presoaren ibilbidea

Soldadogoa 1906an hasia 49garren Infanteria erregimentuan, erreserbako erregimentura pasa zen 1908an. Harrera onagatik saristatua izan zen (certificat de bonne conduite).

1914ko abuztuaren 1eko mobilizazioarekin, 249. Infanteriako erregimentua integratu zuen abuztuaren 4ean. Alemanek hartu zuten Craonnellen (Aisne eskualdea) 1914ko irailaren 20an, eta preso sartu Zerbsteko preso kanpamenduan. 1915ko azaroaren 8an Merseburgeko kanpamendura igorria izan zen, Nazioarteko Kurutze Gorriaren gunean dagon Kommandanturreko agiriaren (P 32191) arabera.

Prusiako Komisio fonografikoak bertan grabatu zuen 1916ko martxoaren 19a, 20a eta 22an. 1917ko abuztuaren 1ean Stolbergen grabatua izan zelarik, Antoine Suhasek bere gutunaren eskuizkribuan zehaztu zuen du 8garren konpainiakoa zela eta 13714 zenbakia zekarrela.
Komisioak hizkuntzaren eta musikaren ikerketarako hautatu zituenen 10 euskaldunen artean, Antoine Suhas da gehienik grabatua izan dena, Joseph Jaureguiber zuberotarrarekin. Eman duen testu librea, "Eskualdun baten letra mila bederatzi ehun eta hamazazpian" gutun autobiografikoa, alderdi askotarik interesanta da, uzten digun lekukotasunagatik: mobilizazio eguna Euskal Herrian, gerlaren hastapenak, preso egonaldia eta harremana Alemanekin, gerlari buruzko gogoetak, herrian utzi duen familiaz griñaturik.

Gerla bururatu ondoan, Alsaziatik herriratua izan zen 1919ko urtarrilaren 8an: bere izena Nazioarteko Kurutze Gorriaren gunean dagon zerrendan (P 102119) agertzen da. 49garren Infanteria erregimentura sartu zen martxoaren 22an. Etxera igorria izan ondoan, Arrangoitzera itzuli zen.
Eskuineko zangoan ukan hausturaren ondorioz, %20eko gerlako pentsionea ukan zuen. 1934ko urriaren 15ean armadako betebeharretaz osoki libratua izan zen.

Euskal kultur erakundeak nahi du zinez familia eskertu, eskaini dion harrera onagatik eta eman dizkion xehetasunentzat, bereziki Michel Suhas arbonarra, Antoine Suhasen semetxia, eta Marie Domingin Oyharçabal sortzez Suhas, basusarrikoa, Jean-Baptiste Suhasen alabatxia.

Iturriak :

- Prusiako Komisio fonografikoaren fitxa © Lautarchiv, Humboldt-Universität zu Berlin (EKEn kontsultagarri)

[sarean]:

- Frantses Armadaren erregistroko fitxa © Pirineo-Atlantikoetako Artxibo Zerbitzua
https://consultarchives.le64.fr/registre_militaires/83678
- 1914-1919 gerlako presoen Nazioarteko Agentziaren artxiboak, Nazioarteko Kurutze Gorria Komitearen gunean: https://grandeguerre.icrc.org
- http://prisonniers-de-guerre-1914-1918.chez-alice.fr/

Grabaketak

# Erref. Izenburua Data Iraupena Herria Elkarrizketatzaileak
1 BER-09 BER-09 - Antoine Suhas 1916-03-19 1:10:47 Arrangoitze Königlich Preußische Phonographische Kommission, Hermann Urtel, Georg Schünemann

Pasarteak

# Izenburua Iraupena
1 "Lili bat ikusi dut" kantua 0:02:06
2 "Amerikanoa" - "Lurraren pean" kantuak 0:01:47
3 "Intxauspeko alaba dendaria" - "Xoriñua kaiolan" - "Haurrak ikas azue" kantuak 0:01:56
4 "Sekulakoz adios" - "Eztei ederrak" - "Lurreko ene bizia" kantuak 0:01:40
5 "Senpereko kantua" - "Otxalde eta Etxahun" - "Bankako kantua" kantuak 0:01:50
6 "Kaiku" kantua 0:02:00
7 "Argia dela diozu" - "Mila zortzi ehun eta hemeretzian" kantuak 0:01:46
8 "Oilanda gazte" - "Mila zortzi ehun eta laurogoi" - "Elissalderen idiak" kantuak 0:01:58
9 "Agur gizon gaztea" - "Infidelitatea" kantuak 0:01:59
10 "Amerikanoa" - "Arrangoitzeko kantuak" - "Iruñako ferietan" kantuak 0:01:46
11 "Hazparneko koplak" - "Gazte girelarik" kantuak 0:01:52
12 "Iduzki denean" - "Adios Getaria" kantuak 0:01:41
13 "Donaduen kantuak" 0:01:29
14 "Iragan besta biharamunean" kantua 0:01:55
15 Haur prodigoaren parabola 0:02:47
16 "Xuriko" edo "Mehetegiko xakurra" irakurria 0:02:26
17 "Eskualdun baten letra mila bederatzi ehun eta hamazazpian" (I) 0:03:04
18 "Eskualdun baten letra mila bederatzi ehun eta hamazazpian" (II) 0:03:13
19 "Eskualdun baten letra mila bederatzi ehun eta hamazazpian" (III) 0:03:20
20 "Beskoitzeko festa" kantua 0:02:41
21 "Mila zortzi ehun hemeretzian" edo Bidarraitarraren kantua 0:03:28
22 "Lurraren pean" kantua 0:01:45
23 "Lurraren pean" kantua irakurria 0:01:20
24 "Maitia nun zira?" kantua 0:02:35
25 "Ikazketako mandoa" kantua 0:03:32
26 "Ikazketako mandoa" kantua irakurria 0:00:46
27 Jaun-andreen arteko mokokaldia 0:02:06
28 "Otxalde eta Etxahun" kantua 0:00:53
29 "Otxalde eta Etxahun" kantuaren bertsio irakurtua 0:02:07
30 "Gernikako arbola" kantua irakurria 0:01:39
31 "Infidelitatea" kantua irakurria 0:01:39
32 "Bi mandozainak" (I) 0:02:35
33 "Bi mandozainak" (II) 0:03:06
CodeSyntax-ek garatua. Softwarea: Django.